ورود     ثبت نام
 
 
 

«گفتار اول»

«بین تشکر و تملّق، فرسنگها فاصله است»

تردیدی نیست که نتیجۀ همدلی و همزبانی، اتحّاد، انسجام، هم افزایی و ارتقای بهره وری خواهد بود، لکن دریافت این حقیر از این عنوان- یعنی همدلی و همزبانی- ناظر بر مفاهیمی همچون صداقت، اخلاص و یکرنگی است و در این نوشتار در پی آن هستم که الزامات تحقق همدلی و همزبانی را در حوزه اخلاق اسلامی بیان کنم از این جنبه همدلی و همزبانی به معنای وفاق و دوری از نفاق است و می تواند در حوزۀ مباحث اخلاقی محل بحث و بررسی عمیق و دقیق باشد و تصور بنده این است که نسبت اخلاق به موضوع بحث یک وضعیت زیرساختی و زیربنایی را دارا است.
 امروزه مقبولیت نظام و حاکمیت نزد مردم بزرگترین پشتوانه اجتماعی و سیاسی برای آن نظام و حاکمیت و به تبع دولت و قوۀ مجریه به شمار می رود و نیروی نامرئی بی نظیر در اقدامات یک نظام محسوب می شود.
انقلاب اسلامی ایران، نظامی منحصر به فرد را بنا گذاشت که داعیه حکومت و اداره کشور را مبتنی بر الگوها و مدلهای اسلامی را دارد و مدعی است که بهترین شیوۀ کشورداری و حکومت نیز همین است. 
مردم سالاری دینی ارمغان انقلاب و نظامی است که بر بنیانهای دینی و اخلاقی استوار شده و بدیهی است که فرض ارتباط دولت و ملّت اصلی بسیار مهم در این نوع حکومت خواهد بود. ارتباط مردم با مسئولین و رهبران با رعایا در این نوع حکومت داری شکل و گونه ای خاص دارد و همانگونه که اصل نظام و حکومت بر بنیانها و پایه های اخلاقی و دینی بنا شده طبیعتاً شیوه و 
سیره ی اداره کشور و مردم نیز باید منطبق بر آموزه های اخلاقی و اسلامی باشد.
بنابراین ارتباط فرودست و فرادست براساس اصل صداقت و راستی و به منظور رشد و تعالی همۀ اجزا و ارکان مملکت است، در چنین نظامی منافع فردی و جمعی و حزبی در کنار یکدیگر و در جهت تأمین منفعتی بزرگتر یعنی منفعت نظام و کلیت حاکمیت خواهد بود.
در این نظام، ملّت و دولت دو مقولۀ جدای از هم نیستند بلکه این دو در کنار یکدیگر و دست در دست هم و بر اعتلای یک کلمۀ واحد توافق دارند و به همین جهت اصل حق گویی و حق طلبی لازمۀ این همبستگی و یگانگی است چرا که پایایی و بقای هرنظام فقط و فقط حول محور حق  و حقیقت تضمین و تثبیت خواهد شد.
«حضرت علی علیه السلام در نامه به مالک اشتر می فرماید: مراقب باش! ممکن است کاتبان تو کسانی باشند که کثرت مردم در اطراف آنها باعث شود حق را در نظر نگیرند. انسان باید خیلی مراقب باشد که کثرت مردم در اطرافش او را فریب ندهد و راه را گم نکند» (منشور پاکی و خدمتگزاری- حجه الاسلام والمسلمین سیدعلی اکبر ابوترابی- جلد دوّم- صفحۀ 253 انتشارات امید آزادگان- 1383)
همدلی و همزبانی اوج نقطۀ صداقت و اخلاق است و دولتمردان می بایست مرتباً زمینه های همدلی و همزبانی را در جامعه ایجاد و دلایل عدم تحقق این مهم را آسیب شناسی کنند.
نباید فراموش کرد که یکی از مهمترین سرمایه های هرنظام و حاکمیت همین اعتماد متقابل بین ملت و دولت است. همانگونه که تخریب و تضعیف دولت و حاکمیت مذموم و مطرود است، ستایشگری، مداهنه و تملّق او نیز ناپسند و مخرّب است.
«شیخ رجبعلی خیاط، دوستان و شاگردان خود را از همکاری با دولت حاکم(پهلوی) و بخصوص از تعریف و تمجید از آنان، برحذر می داشت. یکی از شاگردان شیخ، از وی نقل کرده است که فرمود: در برزخ دیدم که روح یکی از مقدسین را محاکمه می کنند و همۀ کارهای ناشایست سلطان جائرزمان او را در نامۀ عملش ثبت کرده بودند و به او نسبت می دادند. آن شخص گفت: من این همه جنایت نکرده ام.
به او گفته شد: مگر در مقام تعریف از او نگفتی:« عجب امنیتی به کشور داده است!»؟ 
گفت: چرا!
به او گفته شد: بنابراین، تو راضی به فعل او بودی. او برای حفظ سلطنت خود، به این جنایات  دست زد.
در نهج البلاغه آمده است که امام علی علیه السلام فرمود:
الّراضی بِفِعل قومٍ کَالدّاخل فیهِ مَعَهُم، و علی کُلّ ِ داخِلٍ فی باطلٍ إِثمانِ: إثمُ العَمَلِ بِهِ، وَ إثمُ الرِّضا بِهِ.
(حکمت 154)
هرکه به کردار عدّه ای راضی باشد، مانند کسی است که همراه آنان، آن کار را انجام داده است و هرکس به کردار باطلی دست بزند، او را دو گناه است: گناه انجام دادن آن و گناه راضی بودن به آن.»
(کیمیای محبت- یادنامۀ مرحوم شیخ رجبعلی خیاط- محمدی ری شهری- پژوهشکده علوم و معارف حدیث- صفحه 61- سال 1388)
قطعاً فرهنگ تشکر و سپاسگزاری مورد تأیید و امری پسندیده است و عمل خیر باید ارج نهاده شود و به اطلاع سایرین رسانده شود لکن اگر همین موضوع تشکر و سپاسگزاری انحراف پیدا کند و تبدیل به مجیزگویی و مبالغه گردد نه تنها دیگر امری ثواب و صلاح نیست بلکه موجب حجاب و انحطاط نیز خواهد شد و چه بسا گوش نقدپذیر طرف مقابل را سنگین و در وی مفسدۀ اخلاقی ایجاد نماید. تبلیغ امر خیر، صحیح ولی تملّق و تلوّن، نادرست  و موجب فساد گوینده و شنونده است. گفتار مردم همواره باید از سرخیرخواهی و اصلاح و همزمان با این مشی، نیت حمایت از دولت و نظام اسلامی را داشته باشد و از سوی دیگر دولتمردان، مسئولین و کارگزاران باید همواره پذیرای آنانی باشند که سخن حق(ولو تلخ) را به ایشان بیشتر بگویند.
در واقع گفتمان دولت و ملّت برای نیل به همدلی و همزبانی، گفتمان صداقت و اخلاص خواهد بود و لازم است بیش از پیش به این روایت توجه کنیم که تملّق، هم گوینده و هم شنونده را فاسد 
می کند.
هم اکنون که در دهۀ چهارم حیات طیبۀ نظام و انقلاب اسلامی ایران هستیم و بنای آن داریم تا در دهۀ پیشرفت و عدالت هرکس نقش خود را به درستی ایفا نماید لازمۀ تحقق این مهم، استقرار گفتمان صداقت و اخلاص است و در سایه این دو ویژگی است که همدلی و همزبانی دولت و ملّت محقق خواهد شد و فراموش نکنیم که رفتار رئیس و مرئوس و فرادست و فرودست شکل دهندۀ رفتار یکدیگر و موجب مشابهت به یکدیگر خواهد بود.

 



     
 
>